Khơi thông nguồn lực đổi mới công nghệ

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã và đang được các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ, tạo chuyển biến rõ nét, từ hoàn thiện cơ chế, chuyển mạnh sang lấy nhiệm vụ, tiến độ, sản phẩm đầu ra và dữ liệu làm thước đo, tạo động lực tăng trưởng mới.

Theo TS. Chử Đức Hoàng - Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ), hệ thống chính sách về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo đang tạo cơ sở để triển khai nhiều hình thức hỗ trợ doanh nghiệp.

Ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào quá trình sản xuất, kinh doanh mang lại nhiều hiệu quả cho doanh nghiệp. Ảnh: Đức Thanh

Trong đó, Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (năm 2025) cùng các văn bản hướng dẫn đã xác lập cơ sở pháp lý cho việc thúc đẩy văn hóa đổi mới sáng tạo, khuyến khích hoạt động nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ trong doanh nghiệp.

Đáng chú ý, Nghị định số 77/2026/NĐ-CP ngày 17/3/2026 của Chính phủ quy định về tổ chức và hoạt động của Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia tạo cơ sở để Quỹ triển khai các hình thức tài trợ, đặt hàng và hỗ trợ hoạt động đổi mới ứng dụng khoa học công nghệ.

TS. Chử Đức Hoàng cho hay, Quỹ đang triển khai các nhóm hoạt động hỗ trợ đổi mới sáng tạo, trong đó có tài trợ nghiên cứu, đổi mới công nghệ, hỗ trợ thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phát triển tài sản trí tuệ, hỗ trợ lãi suất vay và hỗ trợ thông qua phiếu hỗ trợ tài chính (voucher).

Các hình thức này hướng đến những nhu cầu khác nhau của doanh nghiệp trong quá trình đổi mới công nghệ. Hoạt động nghiên cứu cần kinh phí để phát triển giải pháp. Giai đoạn ứng dụng và mở rộng sản xuất đòi hỏi nguồn vốn đầu tư. Đặc biệt, việc thử nghiệm hoặc đưa sản phẩm, dịch vụ mới ra thị trường cần có những cơ chế hỗ trợ phù hợp với đặc thù của hoạt động đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh nguồn lực từ Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, doanh nghiệp còn có thể tận dụng các chính sách ưu đãi về thuế và cơ chế trích lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ tại doanh nghiệp.

Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế hằng năm để lập quỹ phát triển khoa học và công nghệ. Đối với hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), chi phí được trừ khi xác định thu nhập chịu thuế có thể được tính bằng 200% chi phí thực tế theo quy định pháp luật.

Những cơ chế này góp phần tạo thêm nguồn lực để doanh nghiệp chủ động đầu tư nghiên cứu, phát triển công nghệ, đồng thời giảm bớt áp lực tài chính trong quá trình triển khai các hoạt động đổi mới sáng tạo.

Nâng năng suất và hiệu quả hoạt động

Từ góc nhìn quản trị doanh nghiệp, TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nhấn mạnh, Nghị quyết số 57-NQ/TW đã tạo cơ hội cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận ngay từ những công cụ quản trị doanh nghiệp nhỏ, kể cả hộ kinh doanh chuyển thành doanh nghiệp.

Tuy nhiên, TS. Tô Hoài Nam cho hay, vấn đề mà hầu hết doanh nghiệp nhỏ đang đối mặt là thiếu vốn, thiếu người đánh giá về công nghệ một cách chính xác, thiếu những dữ liệu cần thiết để tổ chức bài bản, đặc biệt là thiếu nhân sự đủ khả năng vận hành khi tiếp cận với công nghệ. Nhiều chủ doanh nghiệp thấy cần phải đổi mới, nhưng chưa xác định được nên bắt đầu từ đâu, đầu tư bao nhiêu và khi nào thì thu hồi được vốn. Bởi vậy, cần “thiết kế” chính sách, cơ chế hỗ trợ phù hợp với trình độ, quy mô của từng loại hình doanh nghiệp, để đảm bảo chính sách đi vào thực tiễn hiệu quả.

Cụ thể, doanh nghiệp siêu nhỏ cần công cụ quản lý đơn giản, nhưng hướng dẫn trực tiếp phải chi tiết hơn. Doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng cần giải pháp đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, quản lý chất lượng và kết nối dữ liệu. Đồng thời, các dữ liệu đã có trên hệ thống cần được khai thác hiệu quả để giảm bớt giấy tờ không cần thiết, qua đó giảm chi phí và thời gian thực hiện thủ tục cho doanh nghiệp. Cùng với đó, phải tính đến khả năng đáp ứng vốn của doanh nghiệp…

Từ thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, ông Bùi Mạnh Toàn - Chủ tịch Hội đồng Quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Vietnox chia sẻ, việc ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số vào quá trình sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp đã mang lại thay đổi rõ rệt. Trong đó, giá trị lớn nhất của chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ, mà chính là thay đổi tư duy và phương thức quản trị doanh nghiệp.

Vietnox đang từng bước chuyển từ quản trị dựa trên kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu, từ quản lý con người sang quản lý bằng hệ thống và quy trình. Công nghệ giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, kiểm soát chi phí, tối ưu dòng tiền và đưa ra quyết định nhanh chóng, chính xác hơn.

Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra cơ hội để doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng quy mô mà không phải gia tăng tương ứng về nguồn lực. Chuyển đổi số thực chất là chuyển đổi năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ông Toàn đánh giá, những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW là định hướng chiến lược quan trọng, tạo động lực cho doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh.

“Điều quan trọng là chính sách phải thực sự đi vào cuộc sống, giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa dễ dàng tiếp cận công nghệ, nguồn vốn và nguồn nhân lực chất lượng cao” - ông Toàn bày tỏ.

Bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước, bản thân doanh nghiệp phải chủ động đổi mới tư duy và mạnh dạn đầu tư cho công nghệ. Chính sách tạo ra cơ hội, nhưng năng lực nắm bắt cơ hội phải đến từ chính doanh nghiệp.