Thu nộp ngân sách hơn 5.696 tỷ đồng từ xử lý vi phạm

Chiều 8/10, tại Hà Nội, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia tổ chức hội nghị giao ban giữa Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia với các cơ quan, đơn vị thực thi công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: Cục Hải quan

Theo báo cáo tại hội nghị, trong quý III/2026, các bộ, ngành, địa phương và lực lượng chức năng đã phát hiện, bắt giữ, xử lý 39.716 vụ vi phạm, tăng 24,38% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, có 2.510 vụ buôn bán, vận chuyển trái phép hàng cấm, hàng lậu, tăng 53,70%; 34.357 vụ gian lận thương mại, gian lận thuế, tăng 17,32%; đặc biệt 2.849 vụ hàng giả, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, tăng tới 180,69%.

Cùng với kết quả đấu tranh, các lực lượng đã thu nộp ngân sách nhà nước 5.696,673 tỷ đồng, tăng 56,38% so với cùng kỳ; khởi tố 329 vụ án và 519 đối tượng.

Đáng chú ý, cơ quan chức năng cảnh báo, từ cửa khẩu, đường hàng không đến mạng xã hội, sàn thương mại điện tử và livestream, hàng giả, hàng lậu đang tìm những phương thức mới để thâm nhập thị trường.

Tại hội nghị Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng cho hay, tuyến chuyển phát nhanh và thương mại điện tử đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ buôn lậu, gian lận thương mại. Các đối tượng thường chia nhỏ hàng hóa, khai báo sai hoặc sử dụng thông tin người gửi, người nhận không chính xác để né thuế, tránh kiểm tra. Khi bị phát hiện, có trường hợp sẵn sàng bỏ hàng để xóa dấu vết.

Hàng lậu, hàng giả không chỉ tìm cách vượt qua các tuyến biên giới, cửa khẩu, cảng biển hay đường hàng không, mà đang ngày càng hiện diện trên không gian mạng.

Facebook, TikTok, Shopee, Telegram và đặc biệt là hoạt động livestream được sử dụng để quảng bá, giao dịch và tiêu thụ hàng nhập lậu, hàng giả, hàng xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Đáng chú ý, hàng hóa vi phạm ngày càng đa dạng, từ hàng giả, hàng kém chất lượng, thiết bị điện tử đến thuốc tân dược và các chất cấm.

Một thủ đoạn khác là biến hàng hóa không rõ nguồn gốc thành hàng “xách tay”. Trong lĩnh vực thực phẩm chức năng, mỹ phẩm, các đối tượng mua nguyên liệu, viên hoàn, vỏ hộp, tem, nhãn mác trôi nổi từ nước ngoài, vận chuyển về Việt Nam để đóng gói, hoàn thiện rồi quảng cáo, bán ra thị trường dưới danh nghĩa sản phẩm có nguồn gốc từ Hàn Quốc, Trung Quốc.

Nếu trước đây trọng tâm chống buôn lậu thường được đặt tại các tuyến, địa bàn trọng điểm, thì nay “địa bàn” đã mở rộng sang cả không gian mạng. Đây là thay đổi quan trọng, bởi hàng hóa được bán trên mạng nhưng phần lớn vẫn phải đi qua các khâu nhập khẩu, kho bãi, vận chuyển và giao nhận thực tế - những mắt xích mà cơ quan chức năng, trong đó có Hải quan, có thể khai thác dữ liệu để nhận diện rủi ro.

Tập trung đấu tranh các đường dây, đối tượng chủ mưu, cầm đầu

Tại hội nghị, đại diện cơ quan chức năng cho rằng, sự dịch chuyển của hàng vi phạm lên môi trường số đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức kiểm soát. Thay vì chỉ phát hiện và xử lý từng kiện hàng, lực lượng chuyên trách cần nhìn vào cả chuỗi: hàng từ đâu đến, ai gửi, ai nhận, khai báo thế nào, đi qua tuyến nào và được tiêu thụ bằng phương thức nào.

Đối với Hải quan, yêu cầu này đặc biệt rõ trên các tuyến biên giới, đường biển, hàng không, bưu chính và chuyển phát nhanh. Trên tuyến Việt Nam - Trung Quốc, các mặt hàng có nguy cơ cao gồm ma túy, pháo nổ, nguyên liệu thuốc lá, ngoại tệ, vàng, bạc, hàng điện tử, hàng gia dụng, sản phẩm gia súc, gia cầm đông lạnh, hải sản. Tại tuyến Việt Nam - Lào và Việt Nam - Campuchia, ma túy, pháo nổ, thuốc lá ngoại, thuốc lá điện tử, đường cát, thực phẩm, mỹ phẩm, vàng và ngoại tệ tiếp tục là những nhóm hàng cần tập trung kiểm soát.

Trên tuyến biển, các đối tượng lợi dụng hoạt động tạm nhập tái xuất, hàng quá cảnh và chính sách phân luồng hải quan để khai sai tên hàng, mã hàng, xuất xứ, trị giá nhằm trốn thuế hoặc trà trộn hàng giả, hàng cấm vào container hàng hóa hợp pháp.

Tại tuyến hàng không và bưu chính quốc tế, thủ đoạn cũng ngày càng tinh vi. Hàng hóa có thể được chia nhỏ thành nhiều kiện, cất giấu trong thiết bị điện tử hoặc sử dụng các phương thức che giấu khác để tránh sự kiểm soát.

Thực tế này cho thấy kiểm soát biên giới trong môi trường thương mại hiện đại không thể chỉ dựa vào kiểm tra trực tiếp. Dữ liệu về hàng hóa, doanh nghiệp, người gửi, người nhận, tuyến vận chuyển và lịch sử tuân thủ đang trở thành một phần quan trọng của công tác quản lý rủi ro.

Theo Thiếu tướng Đào Hồng Sơn - Phó Cục trưởng Cục Cảnh sát Điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu, Bộ Công an, tội phạm buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả ngày càng tinh vi, quy mô lớn và có tính xuyên quốc gia. Vì vậy, cần tăng cường chia sẻ, thống nhất dữ liệu giữa các bộ, ngành; xác định rõ cơ quan chủ trì và trách nhiệm phối hợp để nâng cao hiệu quả phòng ngừa, đấu tranh từ sớm, từ xa, tận gốc.

Khi dữ liệu được kết nối, cơ quan chức năng có thêm cơ sở xác định nguồn hàng, nhận diện bất thường và truy trách nhiệm khi phát sinh vi phạm.

Đại tá Trần Đức Đông - Chánh Văn phòng Thường trực Ban Chỉ đạo 389 quốc gia đánh giá, công tác nắm tình hình, dự báo và đấu tranh tại một số lĩnh vực vẫn chưa theo kịp thực tế; sự phối hợp có lúc chưa đồng bộ, việc phát hiện, xử lý hàng giả, hàng kém chất lượng, vi phạm an toàn thực phẩm và quyền sở hữu trí tuệ còn hạn chế.

Thời gian tới, Ban Chỉ đạo 389 quốc gia yêu cầu các lực lượng chủ động nắm chắc tình hình cả trên địa bàn thực tế và không gian mạng; tập trung đấu tranh vào các đường dây, đối tượng chủ mưu, cầm đầu; xây dựng chuyên đề đối với mặt hàng, lĩnh vực có nguy cơ cao, đồng thời chuẩn bị triển khai cao điểm chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trước, trong và sau Tết Nguyên đán 2027.