Tại Chương trình tập huấn “Nâng cao năng lực xuất nhập khẩu thông qua thực hành Incoterms, bảo hiểm hàng hóa và mã HS” diễn ra ngày 8/10, bà Hồ Thị Quyên - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Đầu tư TP. Hồ Chí Minh cho biết, 9 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của cả nước đạt hơn 888 tỷ USD, tăng 30,4% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 434,3 tỷ USD, song khu vực kinh tế trong nước mới đóng góp khoảng 19,3%. Theo bà, đây là dư địa lớn để doanh nghiệp Việt Nam, đặc biệt doanh nghiệp vừa và nhỏ, mở rộng hoạt động nếu được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng nghiệp vụ.

Trong bối cảnh chính sách thuế quan tại nhiều thị trường thay đổi nhanh, việc kiểm soát các điều khoản hợp đồng, phân loại hàng hóa và bảo hiểm không chỉ là yêu cầu về thủ tục, mà còn tác động trực tiếp đến chi phí, tiến độ giao nhận và khả năng xử lý rủi ro của doanh nghiệp.

Đối với các điều kiện thương mại quốc tế, đây là bộ quy tắc tập quán thương mại quốc tế không mang tính pháp lý bắt buộc, đồng thời không điều chỉnh việc chuyển giao quyền sở hữu hàng hóa, phương thức thanh toán hay chế tài xử lý vi phạm hợp đồng. Do đó, các bên khi xác lập hợp đồng ngoại thương cần dẫn chiếu đầy đủ, chính xác tên điều kiện thương mại kèm theo địa điểm giao nhận cụ thể và số hiệu phiên bản áp dụng nhằm hạn chế tối đa nguy cơ phát sinh tranh chấp.

Với phân loại mã HS, doanh nghiệp cần áp dụng tuần tự 6 quy tắc tổng quát để phân loại hàng hóa theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu Việt Nam ban hành kèm Thông tư số 31/2022/TT-BTC của Bộ Tài chính. Doanh nghiệp cần lưu ý, hàng hóa chưa hoàn thiện hoặc tháo rời (CKD, SKD) được phân loại theo mã của sản phẩm hoàn chỉnh. Hàng đóng bộ bán lẻ chỉ áp chung một mã khi các sản phẩm cùng mục đích sử dụng; nếu khác công dụng như giỏ quà Tết, bánh kẹo và rượu thì phải áp mã riêng cho từng sản phẩm.

Đối với linh kiện, bộ phận máy móc, thiết bị, việc phân loại được thực hiện theo 3 bước: ưu tiên mã số định danh cụ thể nếu mặt hàng có mô tả riêng trong Danh mục; nếu không có mã định danh, phân loại vào nhóm bộ phận chuyên dụng của thiết bị; với chi tiết có công dụng chung, dùng cho nhiều thiết bị như bu lông, ốc vít bằng thép, phân loại theo vật liệu cấu thành.

Về bảo hiểm hàng hóa trong vận tải biển, theo Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 và Quy tắc York-Antwerp, bảo hiểm là cơ chế san sẻ rủi ro, không phải công cụ sinh lợi. Doanh nghiệp cần lưu ý, bảo hiểm dưới giá trị thực tế sẽ khiến mức bồi thường giảm theo tỷ lệ; bảo hiểm vượt giá trị thực tế không được công nhận. Theo Bộ điều khoản bảo hiểm hàng hóa (ICC), các rủi ro như biến động an ninh, chính trị, đình công và các trường hợp cố ý gây tổn thất, đóng gói không phù hợp, hao hụt tự nhiên thuộc diện loại trừ nếu không có thỏa thuận riêng.

Đối với tổn thất chung (General Average), cần xác định 4 tiêu chí cấu thành và phân bổ chi phí theo 5 bước. Tổn thất chung được bảo hiểm theo cả ba điều kiện A, B, C. Khi xảy ra tổn thất toàn bộ ước tính, doanh nghiệp cần thực hiện đúng thủ tục khiếu nại và Thông báo từ bỏ hàng (NOA - Notice of Abandonment) để bảo vệ quyền lợi bồi thường./.